Szkolenie BHP: Terminy, koszty i procedury krok po kroku - co sprawdza Państwa firma

Szkolenie BHP - definicja, podstawy prawne i podział na szkolenie wstępne oraz okresowe

AITekst opracowany z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Zasady i ograniczenia

Szkolenie BHP stanowi obowiązek ustawowy nakładany na pracodawców oraz pracowników w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy. Szkolenie wstępne BHP odbywa się przed dopuszczeniem pracownika do pracy, natomiast szkolenie okresowe powtarza się w trakcie zatrudnienia, aby odświeżać wiedzę o zmianach organizacyjnych, nowych technologiach, procedurach i zagrożeniach. Podstawą regulacyjną jest Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 października 1974 r. oraz jego aktualizacja z 2023 r., które określają częstotliwość i zakres szkoleń. Szkolenie wstępne obejmuje instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy, z czego instruktaż stanowiskowy musi odbyć się fizycznie na danym stanowisku.

Tabela poniżej prezentuje podstawowe wymogi dla różnych grup stanowisk w zakresie obowiązkowych szkoleń BHP. Dane oparte są na aktualnych przepisach i uwzględniają zarówno wymogi wstępne, jak i okresowe, co umożliwia pracodawcy precyzyjne planowanie dokumentacji szkoleniowej.

Można zauważyć, że istnieją sytuacje, w których możliwe jest pominięcie szkolenia wstępnego. Gdy pracownik podejmuje tę samą robotę u tego samego pracodawcy bez zmian w obowiązkach, organizacji i maszynach, obowiązek ten może zostać pominięty. Rozporządzenie dopuszcza także dwa mechanizmy zwolnień z pierwszego szkolenia okresowego: (1) gdy w 6 lub 12 miesięcy odbyto szkolenie u innego pracodawcy i przedłożono aktualne zaświadczenie, (2) gdy w wymaganym okresie odbyto szkolenie dla innej grupy stanowisk z zakresem obejmującym wymagania nowego stanowiska. Pewne szkolenia zawodowe mogą być uznane za równoważne ze szkoleniem okresowym, jeśli spełniają warunki § 17 rozporządzenia.

Brak udokumentowanego szkolenia BHP może mieć poważne konsekwencje prawne dla pracodawcy. Działa to na niekorzyść podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, po wypadku lub w sporze sądowym, gdzie inspektorzy żądają karty szkolenia wstępnego. Grozi także nałożenie grzywny w postępowaniu mandatowym lub przez sąd. Pracodawca może prowadzić szkolenia we własnym zakładzie, jeśli posiada odpowiednie przygotowanie i ukończył wymagane szkolenie w dziedzinie BHP. Dopuszczenie pracownika do pracy bez wymaganego szkolenia BHP to naruszenie przepisów prawa pracy.

Warto mieć aktualną ocenę ryzyka zawodowego dla danego stanowiska, aby precyzyjnie określić zakres szkolenia. W MŚP warto zlecić szkolenie wyspecjalizowanej jednostce, aby uniknąć błędów w dokumentacji. Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy zawsze powinno być dostosowane do konkretnego zagrożenia występującego na danym miejscu pracy.

Jakie są podstawowe różnice między szkoleniem wstępnym a okresowym BHP?

Szkolenie wstępne BHP przeprowadzane jest przed pierwszą pracą, aby pracownik znał zasady bezpieczeństwa. Szkolenie okresowe natomiast aktualizuje tę wiedzę w miarę zmian w przepisach, technologii i organizacji pracy. Rozporządzenie z 1974 r. określa, kiedy i jak często powtarzać szkolenia w zależności od rodzaju stanowiska.

Czy szkolenie wstępne można pominąć, gdy pracownik nigdy wcześniej nie pracował w tej samej firmie?

Tak, jeśli pracownik podejmuje tę samą robotę u tego samego pracodawcy bez zmian w obowiązkach, organizacji i maszynach, szkolenie wstępne może zostać pominięte. Jednakże pracodawca powinien mieć dokumentację potwierdzającą brak zmian w warunkach pracy. W przeciwnym razie ryzyko sankcji z tym związane rośnie.

Kiedy Państwowa Inspekcja Pracy żąda karty szkolenia wstępnego?

Inspektorzy PIP żądają karty szkolenia wstępnego podczas kontroli, po wypadku pracy lub w trakcie postępowania sądowego. Brak takiej dokumentacji oznacza, że pracodawca nie zapewnił wymaganego szkolenia BHP, co stanowi naruszenie prawa pracy. W takiej sytuacji grozi nałożenie grzywny oraz obowiązek usunięcia usterek.

Kiedy i kogo szkolić - terminologia szkolenia wstępnego BHP dla pracownika

Szkolenie wstępne BHP jest obowiązkowe w sytuacjach, gdy pracownik nigdy wcześniej nie podszedł do danej pracy, wraca po dłuższej przerwie lub przechodzi na nowe stanowisko o innym poziomie ryzyka. Instruktaż wstępny określony został w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 2023 r. jako forma kształcenia i kształtowania postaw, umiejętności oraz wiedzy niezbędnych dla bezpiecznego wykonywania obowiązków. Dopuszczenie pracownika do pracy bez ukończenia wymaganego szkolenia stanowi naruszenie prawa, które może skutkować sankcjami zarówno z perspektywy pracodawcy, jak i samego pracownika. Pierwsze zatrudnienie wymaga natychmiastowego przeprowadzenia szkolenia BHP dla pracownika, aby ten mógł bezpiecznie wykonywać obowiązki od pierwszego dnia. Podczas gdy zmiana stanowiska w obrębie tej samej grupy ryzyka może nie wymagać dodatkowego szkolenia, przejście na stanowisko o wyższym poziomie zagrożenia lub innej charakterystyce wymusza nowy instruktaż stanowiskowy. Powrót do pracy po przerwie powodującej zaprzestanie działalności zawodowej na dany okres wymaga powtórnego szkolenia, gdyż przestój może wpłynąć na utrzymanie aktualnych kompetencji BHP. Przykładem sytuacji, w której szkolenie można pominąć, jest gdy pracownik pracuje na stanowisku robotniczym z narażeniem na pyły, a po trzech miesiącach chce zmienić dział - szkolenie jest wymagane. Gdy zmienia jedynie numer stanowiska w tej samej grupie ryzyka - szkolenie nie jest potrzebne. Dokumentacja szkolenia obejmuje kartę szkolenia wstępnego, która trafia do akt osobowych pracownika. Karta musi zawierać datę, formę szkolenia, treść oraz podpis pracodawcy, co potwierdzają kolejne elementy dokumentacyjne.

Dokumentacja szkolenia wstępnego wymaga starannego udokumentowania każdego etapu procesu. Karta szkolenia wstępnego trafia do akt osobowych pracodawcy jako dowód jego ukończenia. Zaświadczenie o ukończeniu szkolenia BHP wydawane jest po pozytywnym wyniku egzaminu, co jest niezbędne dla dalszej kontynuacji pracy. W praktyce w MŚP większość firm trzyma się minimalnych terminów z rozporządzenia, co może być ryzykowne przy braku monitoringu zmian w przepisach. Państwowa Inspekcja Pracy żąda karty szkolenia wstępnego podczas kontroli, dlatego prawidłowa dokumentacja jest fundamentem bezpieczeństwa. Pracodawca może prowadzić szkolenia we własnym zakładzie jeśli posiada odpowiednie przygotowanie i ukończył wymagane szkolenie w dziedzinie BHP. To istotne dla małych i średnich przedsiębiorstw, które często decydują się na taką formę organizacji szkoleń ze względu na oszczędności czasowe i finansowe. Szkolenie wstępne-BHP-oznacza dopuszczenie do pracy bez bezpieczeństwa, a jego brak może skutkować poważnymi konsekwencjami. Instruktaż stanowiskowy-musi się odbyć fizycznie-na danym stanowisku, aby zapewnić pracownikowi wiedzę praktyczną. Karta szkolenia-trafia do akt osobowych-pracodawcy jako niezbędny dowód spełnienia obowiązków prawnych.

1. Aktualna ocena ryzyka zawodowego dla stanowiska
2. Kalendarz terminów szkoleń
3. Przygotowane materiały szkoleniowe
4. Lista uczestników i ich danych
5. Formularze egzaminacyjne
6. Zaświadczenia o ukończeniu
7. Umiejętności instruktora
8. Zgodność z przepisami sanitarnymi
9. Warunki techniczne sali szkoleniowej
10. Plan szkolenia z godzinami
11. Protokół z egzaminu
12. Archiwum dokumentacji

Szkolenie okresowe BHP - co ile lat i jak obliczyć terminy dla konkretnej grupy stanowisk

Szkolenie okresowe BHP odświeża wiedzę o zmianach organizacyjnych, nowych technologiach, procedurach i zagrożeniach, dlatego jego częstotliwość zależy od rodzaju wykonywanej pracy. Przepisy określają różne interwały w zależności od grupy stanowisk, a pierwsze szkolenie wymaga się w krótszym terminie niż kolejne.

Zgodnie z § 17 rozporządzenia wymaga się szkolenia okresowego dla pracowników według określonych schematów, co umożliwia precyzyjne planowanie w firmach 10-249 osób.

W firmach 10-249 pracowników kalendarz terminów pełni funkcję systemu automatycznego monitorowania wymogów szkoleniowych. Pracodawca może ustalić częstotliwość i czas trwania szkoleń po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, co zwiększa efektywność przestrzegania przepisów.

Ile trwa szkolenie bhp standardowo 4-6 godzin, a w formie online może być krótsze, ale wymaga zaliczenia egzaminu. Pracodawca ryzykuje wyższe odszkodowania i utratę argumentów obronnych w razie wypadku, jeśli brak udokumentowanego szkolenia.

Zwolnienie z pierwszego szkolenia okresowego możliwe gdy w 6 lub 12 miesięcy odbyto szkolenie u innego pracodawcy i przedłożono aktualne zaświadczenie. Alternatywnie, pracownik może uzyskać zwolnienie, przekształcając się na inne stanowisko z wymaganym szkoleniem.

Czy można uzyskać zwolnienie z pierwszego szkolenia okresowego BHP?

Tak, zwolnienie z pierwszego szkolenia okresowego BHP jest możliwe w dwóch sytuacjach: szkolenie u innego pracodawcy w 6 lub 12 miesięcy z aktualnym zaświadczeniem, lub szkolenie dla innej grupy stanowisk z zakresem obejmującym wymagania nowego stanowiska. Warunki te są zapisane w przepisach i pozwalają uniknąć podwójnego przekładania kosztów szkoleniowych.

Jak długo trwa szkolenie okresowe BHP?

Szkolenie okresowe BHP trwa standardowo 4-6 godzin w formie stacjonarnej lub online. W formie e-learningu może być krótsze czasowo, ale wymaga zaliczenia egzaminu końcowego z minimum 80% poprawnych odpowiedzi. Platforma oferuje szkolenia okresowe i wstępne BHP, ponad 107 000 osób ukończyło kursy on-line, 96% uczestników ocenia je pozytywnie.

Czy pracodawca może samodzielnie ustalić częstotliwość szkoleń?

Pracodawca może ustalić częstotliwość szkoleń po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, co jest istotne w kontekście § 17 rozporządzenia. Samodzielne ustalanie bez uwzględnienia potrzeb pracowników grozi nieprawidłowościami podczas kontroli PIP.

Kalkulator kosztów szkolenia BHP: porównanie stacjonarnego i online dla

Rozważenie formy szkolenia wymaga analizy nie tylko kosztów, ale i efektywności przekazu wiedzy. Dla grupy 20 osób różnica między formą stacjonarną a online wynosi nawet 1800 zł w 2026 roku.

Warto rozważyć formę blended learning - połączenie szkolenia online z krótkim spotkaniem na miejscu pracy dla instruktażu stanowiskowego. Regularnie aktualizuj ocenę ryzyka zawodowego - zmiana klasy ryzyka może skrócić lub wydłużyć termin kolejnego szkolenia.

Przechowuj karty szkolenia w formie elektronicznej z zachowaniem odpowiedniej dokumentacji - przepisy dopuszczają taki zapis. Przed organizacją szkolenia skonsultuj się z pracownikami lub ich przedstawicielami - to zwiększa akceptację i efektywność.

Checklist 12 punktów przed organizacją szkolenia BHP

Przygotowanie szkolenia wymaga przemyślanej weryfikacji wszystkich elementów, aby spełnić wymogi formalne i zapewnić rzeczywistą skuteczność szkolenia okresowego BHP.

1. Sprawdź aktualną ocenę ryzyka zawodowego dla danego stanowiska - dokument musi być dostępny w aktach
2. Zadbaj o przygotowanie sali szkoleniowej lub dostęp do platformy e-learning - minimalny wymiar to 4 m² na osobę
3. Zidentyfikuj dokładnie grupę docelową - podaj nazwiska pracowników oraz ich stanowiska
4. Ustal termin i godzinę szkolenia - uwzględnij grafik produkcyjny i potrzeby uczestników
5. Zapewnij czas pracy - szkolenie musi odbywać się w godzinach pracy, na koszt pracodawcy
6. Wybierz formę szkolenia - stacjonarna (4-6 godzin) czy online (z możliwością rozłożenia na dni)
7. Przygotuj materiały szkoleniowe - prezentacje, instrukcje, przykłady ze stanowiska
8. Wyznacz osobę prowadzącą - może to być wyznaczony pracownik lub zewnętrzny trener BHP
9. Zapewnij środki do egzaminu - arkusz pytań, długopisy, kalkulator (jeśli wymagany)
10. Wydrukuj karty szkolenia - każdy uczestnik musi otrzymać kartę do aktów osobowych
11. Przeprowadź egzamin końcowy - minimum 80% poprawnych odpowiedzi wymaganych do ukończenia
12. Wystaw zaświadczenia o ukończeniu - dokument musi zawierać datę, imię i nazwisko oraz nazwisko prowadzącego

Szkolenie BHP online - e-learning w praktyce: koszty, dokumentacja i kontrola PIP

Szkolenie bhp online to forma szkolenia BHP realizowana w trybie zdalnym z wykorzystaniem platform e-learningowych. Istotny wymóg dokumentacyjny wynika z art. 169 § 1 Kodeksu pracy, który nakłada obowiązek prowadzenia ewidencji czasu pracy zawierającej potwierdzenia ukończenia szkoleń. Dla pracownika na stanowisku robotniczym szkolenie okresowe jest wymagane co 3 lata, a po jego zakończeniu do systemu ewidencji czasu pracy musi trafić cyfrowa karta z potwierdzeniem daty i wyniku egzaminu.

Organizacja własnej platformy e-learning wymaga inwestycji min. kilkanaście tysięcy złotych - to koszt tworzenia treści, licencji na system i obsługi technicznej. Przykład: firma z 50 pracownikami może przeznaczyć 15 000 zł na stworzenie własnego modułu, który rozliczy się dopiero po przekroczeniu 100 szkoleń. Alternatywą jest gotowa usługa - brak stałych opłat, automatyczne powiadomienia o terminach, możliwość szybkiego uruchomienia szkolenia w ciągu 24 godzin. Platforma działa na rynku od 2011 roku i ponad 107 000 osób ukończyło kursy on-line, a 96% uczestników szkoleń ocenia je pozytywnie.

1. Inwestycja w własną platformę: min. 15 000 zł
2. Gotowa usługa: brak opłat stałych
3. Automatyczne przypomnienia o terminach
4. Import/eksport danych uczestników
5. Drukowanie kart i zaświadczeń

Pracodawca może przedstawić elektroniczną kartę szkolenia w formacie PDF z podpisem cyfrowym, a także zaświadczenie wystawione po pozytywnym wyniku egzaminu. W praktyce inspektorzy żądają kopii karty szkolenia wstępnego trafiającej do akt osobowych oraz potwierdzenia ukończenia testu. Przepisy dopuszczają formę elektroniczną dokumentacji szkolenia - to istotne dla firm, które chcą uniknąć papierowej biurokracji. Kontrola PIP wymaga kompletnych dowodów, w tym ewidencji czasu pracy i wyników egzaminu sprawdzającego wiedzę i umiejętności.

Jakie dokumenty przedstawić PIP przy szkoleniu online?

Przedstawienie elektronicznej karty szkolenia wstępnego, zaświadczenia o ukończeniu, wyników egzaminu oraz potwierdzenia daty szkolenia w systemie ewidencji czasu pracy. Dokumenty muszą być zarchiwizowane w formie cyfrowej z podpisem elektronicznym lub innym środkiem umożliwiającym potwierdzenie autentyczności.

Czy szkolenie BHP online jest ważne przy spornym wypadku?

Tak, brak udokumentowanego szkolenia działa na niekorzyść pracodawcy podczas kontroli PIP, po wypadku lub w sporze sądowym - dlatego dokumentacja musi być kompletna. Nieprzedstawienie karty szkolenia w formie elektronicznej skutkuje sankcjami finansowymi i może prowadzić do zawieszenia działalności.

Jakie są wymagania egzaminacyjne dla szkolenia okresowego BHP w formie e-learningu?

Szkolenie okresowe musi zakończyć się egzaminem sprawdzającym wiedzę i umiejętności - to obowiązek wymieniony w przepisach. Platforma oferuje testy/quizy w trakcie szkolenia oraz egzamin poszkoleniowy po jego zakończeniu, którego wynik musi zostać zapisany w systemie. Karta szkolenia dokumentuje ukończenie szkolenia tylko po uzyskaniu pozytywnej oceny.

Warto korzystać z systemu kalendarza terminów w firmach 10-249 osób dla efektywnego planowania szkoleń. Pracodawca może prowadzić szkolenia we własnym zakładzie jeśli posiada odpowiednie przygotowanie i ukończył wymagane szkolenie w dziedzinie BHP. Warto dokumentować szkolenia w formie elektronicznej z zachowaniem odpowiedniej dokumentacji, co umożliwia szybką weryfikację przez kontrolerów PIP.

CZĘSTOTLIWOŚĆ SZKOLEŃ OKRESOWYCH DLA RÓŻNYCH GRUP STANOWISK [LATA]

Błędy i pułapki przy organizacji szkoleń BHP - co grozi pracodawcy za brak dokumentacji

Organizacja szkoleń BHP to obowiązek, którego pominięcie lub nieprawidłowe wdrożenie może skończyć się poważnymi konsekwencjami prawnymi dla pracodawcy. Najczęstsze pomyłki to brak kart szkoleniowych, niewłaściwe terminy czy brak egzaminu końcowego. Każdy z tych błędów otwiera drogę do mandatów, utraty dowodów w postępowaniu oraz zwiększonej odpowiedzialności w razie wypadku. Brak kart szkoleniowych - utrata dowodów w razie kontroli PIP. Gdy pracownik rozpoczyna pracę bez aktualnego i poprawnie wydanego certyfikatu, cała dokumentacja staje się nieważna. W praktyce oznacza to, że pracodawca nie może udowodnić, że przeprowadzono wymagane kursy. To właśnie ten brak udokumentowanego szkolenia działa na niekorzyść pracodawcy podczas kontroli PIP, po wypadku lub w sporze sądowym. Z kolei niewłaściwe terminy - groźba mandatu od 5 000 zł - powstają wtedy, gdy szkolenie okresowe BHP zostało przeprowadzone ponad 6 lub 12 miesięcy po upływie wymaganego okresu. Sąd lub Państwowa Inspekcja Pracy mogą nałożyć kary zgodnie z art. 100 ustawy o służbie zdrowia, gdyż terminologia szkolenia wstępnego BHP została naruszona. Brak egzaminu końcowego - utrata argumentów obronnych w wypadku. Gdy pracownik nie zdał testu końcowego, nie ma potwierdzenia jego świadomości zagrożeń. W razie incydentu pracodawca nie może się odwołać do faktu, że pracownik został odpowiednio pobudzony do czynności ochronnych. Dodatkowe odszkodowania mogą wynieść nawet kilkanaście tysięcy złotych, gdyż brak egzaminu świadczy o niespójności procesu szkoleniowego. Sąd może uznać, że pracodawca nie zadbał o minimalny poziom wiedzy, co przekłada się na podwyższenie odpowiedzialności cywilnej. Szkolenia równoważne mogą zastąpić tradycyjne kursy w określonych sytuacjach. Zgodnie z § 17 rozporządzenia, niektóre szkolenia zawodowe mogą być uznane za równoważne ze szkoleniem okresowym, jeśli obejmują pełną wiedzę o zagrożeniach i środkach ochrony. Przykładem mogą być kursy specjalistyczne w branży budowlanej, które automatycznie spełniają wymogi BHP. Jeśli pracownik w 6 lub 12 miesięcy odbył szkolenie u innego pracodawcy i przedłożył aktualne zaświadczenie, pracodawca może uznać to za wystarczające. Drugi scenariusz to sytuacja, gdy w wymaganym okresie szkolenie dla innej grupy stanowisk z zakresu obejmującego wymagania nowego stanowiska - wtedy pracodawca może prowadzić szkolenia we własnym zakładzie jeśli posiada odpowiednie przygotowanie i ukończył wymagane szkolenie w dziedzinie BHP.

Warto korzystać z systemu kalendarza terminów w firmach 10-249 osób, ponieważ automatycznie uwzględnia następujące cykle: dla robotników - raz w roku, dla osób na stanowiskach szczególnie niebezpiecznych - co 12 miesięcy, a dla kadry kierowniczej - co 6 miesięcy. Przed organizacją szkolenia sprawdź aktualną ocenę ryzyka zawodowego dla danego stanowiska - to fundament każdej sesji. Warto dokumentować szkolenia w formie elektronicznej z zachowaniem odpowiedniej dokumentacji, by mieć niezatarty dostęp do certyfikatów i uniknąć kłopotów przy kolejnej wizycie PIP.

FAQ - najczęściej zadawane pytania o szkolenia BHP

Poniżej znajdą się odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące obowiązków szkoleniowych w 2026 roku. Każda odpowiedź opiera się na aktualnych przepisach PIP oraz wytycznych Państwowego Instytutu Pracy i Bezpieczeństwa.

Czy pracownik biurowy zawsze potrzebuje szkolenia okresowego?

W kategorii ryzyka trzeciej szkolenie okresowe nie jest wymagane dla pracowników biurowych. Pracownik biurowy - może pracować bez szkolenia okresowego - kategoria ryzyka trzecia. Szkolenie wstępne BHP musi zostać ukończone przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Dla stanowisk w tej kategorii obowiązuje maksymalny próg 6 lat między zaświadczeniami, jeżeli wymagania te zostały zaktualizowane w trakcie trwania relacji pracodawca-pracownik.

Jak udowodnić, że szkolenie przeprowadzono w formie online?

Przepisy dopuszczają formę elektroniczną dokumentacji szkolenia. Platforma e-learning - generuje - kartę szkolenia elektroniczną. Wystarczy karta szkolenia wstępnego lub zaświadczenie o ukończeniu, dostęp do platformy e-learning oraz potwierdzenie z datą i godziną zakończenia. Dokumenty te muszą być automatycznie archiwizowane w systemie pracowniczym pracodawcy na czas co najmniej 10 lat, zgodnie z art. 156 ust. 1 Kodeksu pracy.

Czy można przeprowadzić szkolenie własnymi siłami?

Pracodawca - prowadzi - szkolenia własnymi siłami po przygotowaniu. Warunkiem jest posiadanie odpowiedniego doświadczenia, znajomości aktualnych przepisów oraz umiejętności przeprowadzenia egzaminu końcowego. Szkolenia te muszą być udokumentowane instruktażem stanowiskowym, który powinien zawierać spis punktów szkoleniowych, materiały dydaktyczne oraz protokół z egzaminu. Rejestracja takiej formy wymaga jedynie zgłoszenia w Krajowym Rejestrze Szkoleń BHP.

Co zrobić, gdy pracownik wróci po długiej nieobecności?

Powrót pracownika - wymaga - aktualizacji szkolenia. Jeżeli nieobecność trwała dłużej niż 6 miesięcy, w praktyce w MŚP większość firm trzyma się minimalnych terminów z rozporządzenia. Zaleca się przeprowadzenie szkolenia okresowego BHP w ciągu 6 miesięcy od powrotu, jeśli minął termin kolejnego. Dodatkowo istotne jest skonsultowanie się z aktualną oceną ryzyka zawodowego dla danego stanowiska, aby uwzględnić ewentualne zmiany w organizacji pracy lub zagrożeniach.